|
|
Des bes N sta ta ben da nhos un poku di storia di nha pai Norato o antan, Francisco Mendes Cardoso, ki foi y e pa mi, maior pai di Mundu. Na tenpu ki-m inda N ta lenbra, el rola kamiza manga te unbru, el godema soku na ar el mostra-m fotu di un Prizidenti Purtuges, kel rabenda jestu : “kel Prizidenti li e mi, di korpu y alma”. N sta ta lenbra di se fotu, pindradu na paredi di pedra seku, marradu y sin raboka, ki se nomi era Francisco Higino Carveiro Lopes. Homi ki nha pai f’la, ma ka N porta nin ku Russia, nin ku Nonanisteiti. Ma ken ki ka kre, kuza kel kre, se manga dja sta roladu te unbru, pa gerra (faze-m lenbra “No goncalo velho” na nha livro di sugundu grau).
E ka gostaba ki ningen papia nin mal nin ben di ningen kel konshe. Pamo e ka ta kurti trosa! E ka ta dibinha se ken ki sta papia de algen sta seriu y sertu! Si ta papiadu, na algen, dretu o tortu, pasa-l palavra. Nunka el gosta di gentis ki na konbersu el ta inprega palavra "pa". Dj-el f’la es, ma pa, e p… ki paris! Sendu kel ultimu palavra, baxinhu, so pa ke-m ki sta presta tensaun a se konbersu. Nhos pergunta Luizin… o ken ki da-l obidu, na porta-l ka Zeze.
Kontudu (y kontrariamenti), tudu kes gentis ki bu papaia mal des, Papa ta f’la ma bu peka. El ta mostra-bu n’otu storia, ses ladu dretu. Y tudu ki bu f’la kontrariu a es, nha pai ta disminti-bu. El konshe storia di se mundu interu. Na el djobe otu lugar, n’undi k-el ka sta, pa bu papia di algen.Nundi k-el sta bu ka ta tra (kapoti) di 4. E omi ki ta ama y difende se vizinhu y ses amigus. Si es ta txumadu dretu o tortu, aprovasaun y abusulubilidadi e de sel!
Fidju di Prentxentxi (un filosofu ki se netu tene inda ineditu na gabeta, ki un des dia el ta ben konta nhos), nha Pai, pa razaun talves pesual, dixa di ser Purtuges di ultramar y nega ser tanbe, Kabuverdianu. El manda ba pa m... tudu dos. Pa ke?... Purtugal era longi - dipos di mar e Seu y ku gentis branku y atrividu - ma, di undi ben rasa di se Mai (da Silva - un tal vovo, major da Silva) y Kabu Verdi era pertu, pretu y atrazadu, undi se Pai nese (Mendes Cardoso) - ken ki sabe si el era Asorianu?... Presu la, paga kastigu na Kabu Verdi kumo major, pamo li ka tinha prisidenti... Pa es motivu, kantu es txuma-l pa sorti (militar) era sorteru (sivil) y el passa y fika inskritu na libru 43, ku nunbru 589... anu di 1939.
Pamo disendensia di se mai (ki es f'la) ki ben di Minhu, Norti di Purtugal y se pai sin serteza di Gine… e ka ba tropa. E ka rasista, pa difirensa, ma el e branku go… di Fogu, ma ka dodu! Klaru di pele, kabel loru y sobritudu era artu, di odju azul…E ka el! E storia ki fla.
Na 1 di Fibereru di 1944, dipos di prezu, es leba-l pa tropa kumo rifratariu, ku se pirmanensia militar dobradu pa 3 anu. Se konpainha era di Infantaria. El foi stafeta, kabu milisianu, so pamo el tinha tersera clasi di skola. El sabeba ler y krebe. Se nunbru military era 1159 e es ta txumaba el 59. Kantu el entra na tropa se conportamentu… era di sigunda klasi, di akordu ku artigu 191 di R.D.M.C. Y kantu el finda tropa, el subi pa artigu 190, pa primera klasi, na 1947. Di sigunda gerra mundial y di Hitler, ku se astusia, el obi so notisia.
Sin kondikorasaun di nha mai ke grandi, di me y di k-es otus fidjus, ke maior, N sta ta ben mensiona li somenti se lovor militar: A) Porque sendo encarregado de proceder a captura de dois desertores, conseguiu tal intuito em condicoes particularmente dificeis devido ao local onde aqueles se encontravam, pelo que demonstrou pelo e boa vontade no cumprimento do que lhe fora determinado e compreencao dos seus deveres militares C.O.S. numero 318 de 8-12-1945 - (na se kadarneta militar).
Kabesa o pe, el tinha ki trazeba pa se komandanti odja. Un des, ben san e kel otu finda na kaxon. Infesaun… foi kauza di morti.
Tropa tra nha pai 3 kuza, pa-m ka f’la m-el muda-l se vida, konpletamenti: El dixa di monta kabalu, badja ku spora na Karkanhada y faze-l dixa di briga ku gentis ki tinha pikena na sala-l badju, p-el mostra ma el e donu di argun kuza; el ten un fidja ki nin el e ka konshe, ki pa informasaun e infirmera… (y ki dja-m faze txeu pa-m atxa-l, nha diligensia sta ta torna kada dia mas difisil); kumo era trividu, pamo es ta risebeba dinher di merka, na dia kel ta binha di tropa el taze pexi kaza pindradu na corda, ki leba a se pai e se mai pupa acadirre. Era txora pa dias, pamo, pa el antis, karrega pexi era disprezu!…Te oji, pa mas fomi ke-l ten e ka po se mon na kaleron!
Di alkol e ka era mutu. Ma di bez inkundu kel bibe, el ta fazeba asnera. Dj-el txora Sorzi ki se nomi era Sergio e djel po korda na pe pel mata kabesa, ku k-el otu ladu na piskos di kabra. Se mata kabesa go, faze-m txora y solusa, pamo morre N ka kria. Ma el el mata-l ku korda na se pe, ki-m grita-l: "Papa e ka na pe, e na piskos"!…
El dana ku mi N bes, pamo N tuma-l pikena. Nhos diskulpa-m: N staba ta difende patriotikamenti,interesi di nha mai, ki el propi el ben rikonhese…dipos.
Nunka el duese. Se uniku denti rinkadu kontise na vespra di se morti. Pamo, un mudje di Patin f’la-l: "O omi, dja nho ten denti bunitu! Se ka era isu, el fla m-el ta morreba ku tudu denti na boka.
El faze se sugundu grau! Foi izersisiu ki-m kria kumo primer responsavel di Seksaun di Lagarisa: antis ki juradu militantansia tudu algen tinha ki tinha sugundu grau. N kria, djuntu ku otus responsavel, un skola Grupu di Tongon, (kria y kustia)... El foi milicianu, trenamentu ki konpo-l se dos pe, ki fidju-l Matus Totxa kebra ku karru, pior asidenti di Dar-Fogu, na anu di 1976, na zona di Brandon. Ka fosi dotor Fragozu, se kulega di tropa, kes dotoris Kubanu, staba ta manda kortaba el tudu dos pe.
Na primer bes k-el ba ospital, ku duensa natural e ka papia, el tuma un sopa, 3 dias dipos el morre. Y oji e se 7 anu mortu (pa otu gentis). Pa mi, es sta bibu na nha korasaun. Kumo, midjor OMI y mas grandi PAPA di mundu.
Diskansu in pas, Papa.
Pur: R. Kardozu - 14 di Stenbru di 2010
Categories: Artigos, Remoaldo Cardoso
The words you entered did not match the given text. Please try again.

Oops!
Oops, you forgot something.