En ves di opta pa anonimatu, pa sirbi di izénplu, N disidi na reaji publikamenti, ku frontalidadi y ku nha kara, a puema di Sr. Morgadinho, «GUERRA SEMTREGUA ENTRE DÔS LETRA "C" & "K"»publikadu na LIBERAL, dia 2 di Abril, y ki inda pode konsultadu na
Jà - este acento grave contradiz mesmo a escrita em português da palavra já. Nunca vi alguem a escrever isso em Crioulo a não ser este escriba de serviço. Encarecidamente lhe rogo a devida explicação.
C'er - Não entendi patavina doque o Sr. Morgadinho quis escrever com isso. Oh que afronta! Deus me acuda! Nem quero acreditar que ele quis escrever ser, assim daquele jeito. Uabá! Golu na se prop baliza. Encarecidamente lhe rogo a devida explicação.
Vict'ma - isto deve ser CrioFrancês (victime em Francês que virou vict’ma em Cabo-verdiano). Encarecidamente lhe rogo a devida explicação. O Sr. Morgadinho já rasgou a gramática e está quase a partir o seu trompete com a K-clarinete dele . Nossa Senhora!
Ántis di más, N ta apruveita pa fla karu konpatrita Sr. Morgadinho, ma N ta admira-l txeu komu artista kabuverdianu, y N ta adora kel se múzika « Kriol e bitxe … Kriol e mau, mau sen maldadi … Kroiol e tort … El e margoze … Kuandu el ta sabe, El e buzod …Ma si el ta trist, El e un koitod … Si bo da-l un déd, El ta tmal kalod, Si bo da-l un brase, El ta tma-l … »
N podia dismantela manera idiosinkrátiku ki Nho ta skrebe na Kriolu, má N ka ta bai pa kel kaminhu la oji. Má oji gó, Nho spanta-m ku konteudu di kel puéma di Nho. Nho dizata ta skrebe na LIBERAL, pa faze kel spetákulu la, di grasa, pa dizinforma leitoris irresponsávelmenti ma C & K sta na gérra. Kel-la e ka otu kuza sinon un brinkadera di mau gostu, un baléla dizafinadu, kantadu na simenor, ku un koru fóra ton, undi algen ta apruveita pa poi bóka na tronbóna y ta sópra ku tudu forsa pa inputa nos kriolu di influênsia aitianu. Es e un autentiku farsa inventadu pa satisfaze nhos freges. Sr. Morgadinho, di zimóla, un bokadinhu más di seriedadi. Ka Nhu bira es kuza en C kontra K, nen en MPD kontra PAICV.
Létra K ben di Grégu (kappa). Kantu ki Latin asimila alguns palavras di Grégu, es konverte K en C, enbóra es tenba K. Na prinsípiu Romanus ta uzaba létra C pa ta riprizenta son /k/ y son/g/. Anton foi na kel ténpu ki kontise gérra entri K y G. Es gérra e ka di oxi, nau. Pa faze pás entri létras, dadu K son ki e di /k/, dadu S son ki e di /s/, dadu G son ki e di /g/, J son di /j/ y ta uzadu C pa ta skrebe palavras stranjeru, nómi di pesoas, unidadis na sistema internasional, variável na matimátika, etc.
Nho ta diskulpa-m, má ku tudu respetu ki N ten pa opinion di-Nho, N ten ki fla-nho ma N ka ta konkorda. Sr. Morgadinho, ka sta ninhun gérra entri C ku K. Létras ka ta briga y nen es ka debe instiga gérra. Y nen difensoris di kada un di kes dos létras la ka sa ta briga. Pur favor, Nho tra es ideia di kabésa. Ka Nho ben bota berdi pa kodje maduru. Ka Nho ben tenta dizestabiliza nos Kultura ku arrióla. Parse-m ma e Nho y grupu di-Nho ki kre insentiva gérra pa si-si ku es postura, sen ninhun razon. Ka nho tenta kontajia otus ku es patolojia di gérra. Kel e konspirason y trabadju di leigu kaprixozu ki ta umilha y ta rejeita létra K injustamenti y sen fundaméntu sientifiku.
Nho sabia ma ku entrada en vigor di nóvu akordu ortográfiku di Portuges, ta ben mudadu skrita di txeu palavras y ta ben iliminadu uzu di C nalguns palavras?
Nho sabia ma e ka pamodi nu foi kulonizadu pa Purtugal duranti 5 sékulu ki kaprixozamenti nu ten ki uza alfabétu purtuges ku tudu ses limitason, bran-bran y kunplikason pa nu skrebe Kriolu baxu se sonbra?
Kriolu e un lingua mudérnu ki kre ivita tudu kes limitasons y kunplikasons di linguas ki ten un skrita di bazi etimulójiku móda ingles, portuges, franses, etc, ki ta uza létras diferenti pa riprezenta un mesmu son. Debe fika klaru ma prende skrebe na Kriolu ku bazi na alfabetu funetiku-fonolojiku e mutu más fásil di ki prende skrebe ingles, franses, purtuges, etc ku bazi na prinsípius etimolojikus. N ten próvas konkrétu y própinha speriênsia na terrénu ku nhas alunus merkanu ta ilustra ma prende lé yskrebe Kriolu ku alfabétu funétiku-funolójiku e fásil. Es ta prende lé y skrebe Kriolu apenas ku alguns óras di instruson.
Má Sr. Morgadinho kuazi ka ta rikonhesi vantájens ki kurrespondênsia biunivuka entri funemas y grafemas (létras ódígrafus) ten pa sinplifika skrita di kualker varianti di Kriolu ku AlfabétuKabuverdianu, AK (ex-ALUPEC), un konpromisu entri mudélu etimolójiku y fonolójiku, ki foi aprovadu a titulu sperimental atraves di Dikrétu-Lei nº 67/98, di 31 di Dizénbru di 1998 y kidipos foi aprovadu a títulu difinitivu atraves di Dikrétu-Lei nº 8/2009, di 16 di Marsu di 2009. Kel-li e un faktu sientifiku, Sr. Morgadinho. E ka un opinion izuladu. E ka ditadura di K, nen di X, nen di TX, y nen di C. Nen e ka kaprixu di ningen. Kualker lingua ki adota un sistema ortografiku baziadu na es kurrespondênsia biunivuka ta bira ortografia más funsional, sinplis, konsistenti, sistemátiku, lójiku, privizivel, ikunómiku, y ta minimiza érrus ortográfikus. Devia ser lójiku y konsensual ki un sistema ortografiku di es natureza ta fasilita aprendizájen di Kriolu, sobretudu pa jerasos futuru ki ka ta ben meste dikora tudu kes trapadjadas di alfabétu purtuges ki txeu algen dikora, baxu di palmatória, puxon di oredja, bara marmélu na kósta y más purrada pa prende skrebe purtuges. Pa kulpa di un kódigu ortográfiku antikuadu y konpléksu dimás, ti inda es ta kuntinuata da érru na purtuges y es kre kaprixozamenti reseita kes purradas pa ses nétus y bisnétus en ves di sigi rekomendason di UNESCO pa ivita jerasons futuru di kes difikuldadis la. Ka nhos ser eguistas gentis: ka nhos pensa só na nhos kabésa, nhos ki dja sta ku metadi korpu nterradu na kóba, mandis Dr. Marciano Moreira más konxedu pa Marsianu Nha Ida Padri Nikulau Ferera. Nu inspira nos pedagojia na es konbérsu sábiu y divinu di Jizus Kristu: « Luke23:34 “Father, forgive them, for they know not what they do.» y nu kontinuata klarifika vantájens y fasilidadi ki Alfabétu Kabuverdianu, AK(ex-ALUPEC) y kurrespondênsia biunivuku entri funemas y grafemas ten pa kriansas di futuru. Es alfabétu ta sigi rekomendason di Asosiason Funétiku Internasional, AFI, di sientistas di lingua di mundu interu.
Es asuntu di C ku K e un asuntu tékniku y dilikadu di responsabilidadi pa linguistas ki ta ntende sobri es matéria pa oprienta-nu. Un artista ó un múziku pode da un pareser erradu pamode el pode ka ntende razons téknikus di Alfabétu Kabuverdianu, AK(ex-ALUPEK). Parse-m ma kiston ki Sr. Morgadinho kre labanta e ka es alfabétu en si, ki ten mutu poku diferénsa ku alfabétu purtuges. Se preokupason e skrita di palavras na Kriolu ku AK (ex-ALUPEC) di manera sinplifikadu, má ki el ka sta kustumadu ku el. Anton, en ves di el prende es nóvu manera di skrebe na Kriolu, el ta rekuza a prende-l y el ta rejeita-l enbóra el e sinplis pamodi e diferenti di skrita na purtugeski dja el sabe. Má Sr. Morgadinho, tudu lingua e ka sima purtuges: ortografia na franses, pur izénplu e diferenti di purtuges. Má Nho prende-l di boa-vontadi. E kel-li ki sa ta falta- Nho pa Nho prende skrebe Kriolu ku AK(ex-ALUPEC). E pusível ser ménus ortodoksu y más fleksível.
Já ki okazion e oportunu, N ta kontribui ku alguns eleméntus di razon, rezumidu na tabéla 1 li-baxu, pamodi ki ka ta uzadu C na Alfabetukabuverdianu – AK (ex-ALUPEC) y N ta spéra ma Sr. Morgadinho ta ntende ku kabésa y nau ku korason o ku imuson
Son
Létras na Kriolu
Izénplu na Kriolu
Létras y dígrafus
Na Purtuges
Izénplu na Purtuges
/k/ - okluzivu velar surdu
K
Kauda, kóbra, kulpa
C antis di vugal a, o, u
Cauda, cobra, culpa
Kuartu
Q
quarto
Kenti, kintal
Qu antis di vugal e, i
quente, quintal
Viking, Karaté
K
Viking, karaté
Anéksu
X – ku valor di ks na Kriolu
Anexo
/s/ - frikativu alveolar surdu
S
Séu, sintu
C antis di vugal e, i
Céu, cinto
Prasa, asu, asukar
Ç antis di vugal a, o, u
Praça, aço, açucar
Saudi, sopa, sumu
S na prinsípiu di palavras antis di vugal a, o, u
Saúde, sopa, sumo
Asaltu, asuntu
SS – uzadu entri dos vugal
Assalto, assunto
másimu
X – ku valor funétiku di s
Máximo
Tabéla 1 –difikuldadis ka ta imitadu má ta sinplifikadu: nu konpara kuluna 2 ku kuluna 4
Sima nhos ta odja na tabéla 1, son/s/ ta riprizentadu di 5 manera diferenti na purtuges; un óra e C, otu óra e Ç,S, SS, ó X, sima indikadu na kes izénplus na es tabéla. Prababilidadi di érru edi 1/5 ou seja 20% pa kenha ki ka sabe régras di uzu di kes létras C, Ç, S, SS,ó X. Ku AK (ex-ALUPEC) son /s/ ta riprizentadu só pa létra S. Probabilidadi diérru pamodi kunfuzon di létra e ZÉRU, klaru pa kenha ki konxe AK, AlfabétuOfisial.
Son /K/ ta riprizentadu pa létras C, X, K, Q, ó pa dígrafu QU na Purtuges, sima na es izénplus na tabéla1. Prababilidadidi érru pamodi kunfuzon di létras ó dígrafu e di 1/5 ou seja 20% pa kenha ki kasabe régras.
Ku AK(ex-ALUPEC)son /K/ ta riprezentadu sénpri pa létra K. Probabilidadi di érru e ZÉRU, klaru pa kenha ki konxe AK (ex-ALUPEC), y ta uza-l.
Pa más sklaresiméntu sobri ortografia na Kriolu ku AK (ex-ALUPEC) e basta nhos karrega na kes «links» li: http://asemana.sapo.cv/spip.php?article41950;
Pa konlui N ta rekomenda más kunfiansa na konpitênsia di nos sientistas-linguistas ki debe gia-nu na es prusésu di normalizason di nos skrita y ofisializason di nos lingua. Só asin nu ta viabiliza pás entri C & K y entri nos tudu.
Paké kunplika kuandu e pusível sinplifika régras di skrita di idioma Kabuverdianu - Kriolu? Ka nu faze tenporal na un kopu di agu. Ó será ki Sr. Morgadinho kre toka se klarineti na LIBERAL pa nxina Santidadi Papa Benedicto XVI da misa ó pa da Dr. Manuel Veiga, dotoradu na linguistika pa Université de Provence Aix-Marseille, na Fransa, aula sobri linguistika?
Nao se deve rejeitar uma proposta linguistica com arugmentos pesadamente sentimentais. Nao posso negar que o comentario ,aqui publicado, por Zelido, esta lindo, do ponto de vista artisco e poetico. Mas do ponto de vista linguistico, nao ataca o problema. Tambem nao devemos rejeitar o uso do "k" no lugar do "c", so porque o "k" esta ligado, na mente de muitos, a Africa.
Eu, por enquanto, vou escrevendo o meu crioulo 'suma dam gana' . Ora nta po um c, dipos nta kaskal um kapa, mas tardi nta furrial mas um C. Kem ki graba santa paxenxa...mim ka bem kompo mundo
Se escrevemos CABO-VERDE com "C" e porque devemos continuar com alfabeto portugues como BRASIL, ANGOLA, S.TOME E PRINCIPE, MOCAMBIQUE.
Essa doenca de mandjaco entrou nos badios e esse crioulo de Guine Bissau e Santiago quer tornar-se um virus perigoso.
Ta parsen senpri ma e desizaun ajustadu pa tudu lingua ki sta trabadja na un pruposta di skrita, kontextualiza se pruposta a se tenpu y epuka.
Si linguas europeus, na ses grande maioria, refleti konjuntura medieval, lingua caboverdianu debe refleti konjuntura atual, y nunka pritende abeira i irmanda di karateristikas ki ta rifleti momentos istorikus ki dja sta lonjinkuamenti ultrapasadu. Si lingua kabuverdianu for kapas di faze ke'li, antan du pode fra ma dja du traze mas valia, pelo menos ma du sta adaptadu a novos tenpus.
Na idadi media, skrita era atividadi elitista. Masifikasaun di aprendizajem di skrita ta abalaba fundamentus di kel sosiedadi y el ta poba en kauza se estrutura sosial y, konsikuentimenti, puder di klasi dominanti. Pur isu, sinplifikasaun di skrita nunka e ka era prioridadi. Mutu pelu kontrariu, se konplexidadi ta garantiba se karater elitista i natural manutensaun di strutura sosial.
Atualmente, du sta na un era di disenvolvimentu teknolojiku ki ta iziji un resposta diferenti. Dimokratizasaun di sosiedadi faze kon ki pa se propi sobrevivensia, dominiu di letras seja fundamental pa se kontinuidadi. Diferentimenti di idadi media, oji, dominiu di skrita pa parti di un individuo ta riprisenta un interessa koletivu taun grandi komu a di propi individuo. Pur isu, konseitu di skolaridadi obrigatoria e un konseitu mundial.
Diferensa entre es dos konjuntura ta mostra nesesidadi di sinplifikasaun di skrita pa un lingua ki sta pasa pa es prusesu atualmenti, komu tanbe el ta justifikaba se konplexidadi na idadi media. Antan, el ka ta parse razoavel ki na konjuntura atual, un pruposta ba lansa se ankura na idadi media, en vez di rifleti se realidadi i perspetiva futuru.
Montrond Escrever eu uns cronicos cranicas de Djarfogo eu ficar mais contente. Tus ficar so cargutir nos Alupec e por arguens tudo injuado.
Deus dar tu saude e compor cabesa de tudo arguens
Oops!
Oops, you forgot something.